Ne hayret vericiydi o Müslümanların devri,

İnanılmaz bir efsaneydi medeniyetleri
Yemen'in kokusu hâlâ havasında Endülüs'ün

Hâlâ Hicaz âhengiyle söylenir şarkıları  (Muhammed İkbal)

 

Batı, hikmeti kaybettiği için gayesini de kaybetmiştir.

Dengeli ve ideal medeniyetin numunesi Endülüs Medeniyeti olmuştur  (Roger Garaudy).
 

Endülüs, İspanyolların yıkımına kadar Müslüman, Hıristiyan ve Yahudi kültürlerin dinamik bir tarzda alış verişte bulundukları bir medeniyetler bileşkesini asırlar boyu sürdürmüştü  (Ahmet Davudoğlu).

Endülüs tarihi, insanlığa kendini tanıma, başkalarıyla barış, uzlaşma ve yardımlaşma içinde kardeşçe yaşama tarzını öneriyor. Kendine has coğrafi, siyasi, askeri, sosyal, kültürel ve medenî özellikleriyle bir hoşgörü, bilim ve kültür medeniyeti.. Bu nedenle o, İslam tarihi içinde bugün üzerinde çalışılacak en önemli konuların başında gelmektedir  (Lütfi Şeyban).

Asıl önemli olan, Endülüs'e ağlamak veya yüceltmek değil, onu anlamaktır. Bunun için gerekli olan göz yaşı değil göz nuru dökmektir. Batılı zihin, Endülüs'ü anlamak suretiyle ondan yeni bir medeniyete temel oluşturacak malzemeyi çıkarmasını bildi. Ya bizler? 'Ol mâhîler ki derya içredür deryayı bilmezler'

(Ali el-Cârim).
 

Endülüs'ten bize otuz kitap kaldı, atomu parçalayabildik. Eğer yakılan bir milyon kitabın yarısı kalmış olsaydı, çoktan uzayda galaksiler arasında geziyorduk  (Nobel ödüllü Fransız Fizikçi Pierre Curie).

 

Bir Hıristiyan toprağının bağrındaki Müslüman sarayı; Batı'nın gotik binaları arasındaki Şark âbidesi; fetheden, yöneten ve yok olup giden yiğit, zekî ve seçkin bir halkın zarîf kalıntısı Elhamrâ..

(Washington Irwing).

 

Evet New York caddelerinde bile esmiştir Endülüs rüzgarı; ama Türkiye’ye kapatılmış ve iğdiş edilmiş tarih bilincimize bu rüzgardan bir esintinin değmemesi için elden gelen yapılmıştır. Bugün hâlâ ayakta duran kral III. Ferdinand’ın Sevilla şehrindeki türbesinin Arapça, Latince, İbranice ve Kastilya İspanyolcası yazılı duvarlarına yahut Toledo’daki San Roman kilisesinin mihrabındaki Arapça yazılarına bakan ziyaretçiler Endülüs’ün bir “kaza” değil, Hıristiyanlar ve özellikle Yahudilerin de katılımıyla gerçekleşen bir hoşgörü modeli olduğunu anlayacaklardır. Nitekim ünlü edebiyat eleştirmeni Harold Bloom, “Mevcut kültürel çok kültürlülüğümüz olsa olsa Kurtuba ve Gırnata kültürünün bir karikatürü olabilir” derken unuttuğumuz bir hakikatin kapısını ustaca çalmaktaydı.. modern romanın babası olan ‘Don Kişot’ bile İslam tarihinin içine çöreklenmektedir. Sınırlar kayganlaşmakta, küreler iç içe geçmekte ve tarih yeniden yazılmayı beklemektedir (Mustafa Armağan).

 

Eğer Arapların Endülüs’ten kovulmasından sonra Türk askeri Kuzey Afrika’ya yerleşmeseydi Hıristiyanlaştırma ve Avrupa işgali İspanya’dan Kuzey Afrika’nın iç bölgelerine kadar uzanacaktı

(Mısırlı Fehmi Şinnavî).

Türkistan, uzak bir kuzey ülkesiydi. Sömürgeciler bu güzel ülkeyi Doğu Türkistan ve Batı Türkistan diye iki parçaya bölmüşler. Ruslar, Batı Türkistan'ı işgal edip Sovyetlere; Çinliler de Doğu Türkistan'a girip burayı kendi sınırlarına katmışlar. "Yeni yer" anlamına gelen Singianig diye de adlandırmışlar. Tabi bütün bunlar olurken, Sosyalizmin iki hâin pençesi Türkistan'ı boydanboya tırmalamaya başlamış. Neticede, Allah adının yükseldiği; tarihi, şeref ve şânı büyük bir ikinci Endülüs İslam Ülkesini daha yok etmişler (Necip el-Kiylânî).

 

Mazisinden, ihtişamından utanan ve Avrupalı dostları gücenmesinler diye hazinelerini gübre ile saklayan gafil bir çocuktur Türk aydını (Cemil Meriç).

 

Şam'da giydikleri libâsı Atlas okyanusunda yıkayanların mekânı Endülüs; Sekiz asır süren medeniyet. İçinde herkesin kendisine yer bulduğu toprakların adı. Müslüman yönetimin açtığı şemsiyenin altında Hıristiyan'ın, Yahudi'nin, Pagan'ın, onca mezhebin; Berberi'nin, Çingene'nin, Kastilyalının, Vizigotun gölgelendiği yer. Her ırk ve her dilin serpildiği toprakların berekete çevrildiği; bilim aşkıyla dünyanın her köşesinden yola çıkanların ulaşmaya çalıştığı en önemli duraktır. Üniversitenin, reformun, Rönesansın, astronominin, matematiğin, felsefenin, tarihin yeniden mayalandığı hamurun adıdır Endülüs. Medeniyetler çatışması tezleriyle toplumları birbirine düşman etmeye çalışanlara daha bin yıl önceden verilmiş bir cevaptır Endülüs. Hoşgörünün, birlikte yaşamanın ve en iyisini üretmenin mümkün olduğunu ispatlamış yarımadanın adıdır  (Endülüs Belgeseli, TRT 2009).

 

Gezegenimizin artık aşka veda ettiğini zannediyordum ben, buralar kana bulandı diye, değilmiş. Bu inci burada oldukça, göle maya çalınabilirmiş hala.. Gözyaşı dökerken anlıyorum ki “Endülüs İncisi” dünyanın çeyiz sandığı (Elif Yunak).

 

Endülüs.. bilim ve sanatta İslam Medeniyetinin zirvesi.. Aşkın hazzından fetih ve reconquista savaşlarının acılarına kadar hayatın her rengini ve tadını yaşamış bir tarih.. bizim tarihimiz. Endülüs'ü kaybetmek.. çok sevilen bir kahramanın kaybında hissedilen hüzün gibi.. unutulmasın ki Endülüs, tarihî misyonunu yerine getirmiştir ve şanı şerefiyle tarihin onur sayfalarında yerini almıştır, şimdi sıra bizdedir. Önemli olan, Endülüs'e ağlamak veya hayran olmak değil, ondan ders almak ve projeler üreterek çalışmaktır. L.Ş.

Endülüs ve Dönemi Üzerine Tavsiye Kitaplar